RedakcjaNBP: banknot “Mikołaj Kopernik” z prestiżową nagrodą
Dwudziestozłotowy banknot kolekcjonerski „Mikołaj Kopernik” otrzymał prestiżową nagrodę w konkursie The Regional Banknote and ID Document of the Year Awards w kategorii Najlepszy Banknot Okolicznościowy – poinformował Narodowy Bank Polski. Wyróżnienie przyznano podczas konferencji High Security Printing w Sofii za projekt uwzględniający dziedzictwo kulturowe kraju emitującego, zaawansowanie techniczne i zabezpieczenia banknotu. Banknot o nominale 20 zł został wprowadzony do obiegu w lutym ubiegłego roku z okazji 550. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. Na stronie przedniej widnieje wizerunek astronoma, tzw. portret toruński. Na stronie odwrotnej są przedstawione monety z czasów Kopernika, natomiast w tle znajduje się wizerunek Zamku Kapituły Warmińskiej w Olsztynie. Na banknocie znajduje się jedno z najnowocześniejszych zabezpieczeń na świecie – optyczne z efektem ruchu i głębi oraz obrazem 3D przedstawiające układ heliocentryczny. Jak informuje NBP, to kolejna nagroda dla banknotu kolekcjonerskiego polskiego banku centralnego. W 2021 roku banknot z Lechem Kaczyńskim uznany został za najlepszy banknot kolekcjonerski roku przez Reconnaissance International podczas uroczystej gali High Security Printing EMEA w Tallinie.
Read more
“Wstrzymał słońce…” – 551. rocznica urodzin polskiego astronoma
551 lat temu, 19 lutego 1473 roku, urodził się Mikołaj Kopernik, wybitny astronom, matematyk i lekarz. Był twórcą heliocentrycznej teorii Układu Słonecznego, zgodnie z którą to Ziemia obraca się wokół Słońca, a nie na odwrót, jak wtedy sądzono. Napisał przełomowe dla światowej nauki dzieło “De revolutionibus orbium coelestium”, czyli “O obrotach sfer niebieskich”. Jego epokowe odkrycie zmieniło sposób widzenia świata i przyczyniło się do rozwoju nauki w Europie Zachodniej. Kopernik miał też ogromne zasługi w dziedzinie ekonomii, matematyki, prawa i medycyny, a także jako tłumacz poezji włoskiej. Wielki polski uczony zmarł 21 maja 1543 roku. Zmiana światopoglądowa i obyczajowa, niosąca za sobą również skutki polityczne i religijne, jaką spowodowało dzieło Kopernika, wydane drukiem w 1543 roku w Norymberdze, została nazwana “przewrotem kopernikańskim”. Teoria słynnego astronoma stała się podstawą rozwoju nauk ścisłych w epoce renesansu. Jej zwolennikami byli Jan Kepler i Galileusz, a główne założenia w dziedzinie kosmologii rozszerzyli Thomas Digges i Giordano Bruno. To oni pokazali, że droga, którą rozpoczął Kopernik, prowadzi do poznania prawdziwej konstrukcji Układu Słonecznego czy Kosmosu . W 1616 dzieło astronoma znalazło się jednak na kościelnym indeksie ksiąg zakazanych, skąd zostało usunięte dopiero w 1822 roku. Zgodnie z uchwałą Senatu, w związku z 480. rocznicą śmierci astronoma, a także 550. rocznicą urodzin, która przypadała w ubiegłym roku – rok 2023 był Rokiem Mikołaja Kopernika. W Toruniu odbył się 19 lutego Światowy Kongres Kopernikański. Wzięło w nim udział 700 badaczy i ekspertów, w tym pięciu laureatów Nagrody Nobla. Mikołaj Kopernik zmarł 21 maja 1543 roku we Fromborku, w którym spędził sporą część życia. Został pochowany w tamtejszej archikatedrze, jednak poszukiwania grobu astronoma trwały kilkaset lat. Dopiero w 2005 roku, podczas prowadzonych tam wykopalisk, odnaleziono jego szczątki, co potwierdziły badania genetyczne. W 2010 roku odbyła się powtórna ceremonia pogrzebowa. Szczątki astronoma ponownie pochowano w archikatedrze we Fromborku. Złożono je pod posadzką przy ołtarzu świętego Krzyża, którym za życia opiekował się Kopernik. Mikołaj Kopernik był nie tylko astronomem, ale też prawnikiem, matematykiem oraz znakomitym lekarzem. Do dziś zachowały się recepty pisane jego ręką. Jak inni lekarze w tamtych…
Read more
Paryż: pokaz cennych starodruków związanych z postacią M. Kopernika w Bibliotece Narodowej Francji
W Bibliotece Narodowej Francji w Paryżu odbył się nadzwyczajny pokaz cennych starodruków związanych z postacią Mikołaja Kopernika. Wydarzenie zorganizowano się z okazji trwającego roku Kopernika, ustanowionego z okazji 550. rocznicy urodzin polskiego astronoma. Inicjatorem projektu jest Instytut Polski w Paryżu. „Wstrzymał słońce i ruszył ziemię” – to powiedzenie zna każdy Polak, ale nie każdy Francuz. Stąd pomysł, aby opowiedzieć o Koperniku w sposób nietypowy. „Wymyśliliśmy taką wizytę do ukrytych skarbów, które wiążą się z Mikołajem Kopernikiem w bibliotece narodowej francuskiej, w której mamy 13 milionów różnych druków, w tym około 30 dotyczących Mikołaja Kopernika” – tłumaczy dyrektor Instytutu Polskiego w Paryżu Joanna Wajda. Przez godzinę w kameralnej sali Departamentu Ksiąg Rzadkich można było obejrzeć między innymi trzy egzemplarze pierwszych wydań przełomowego działa Kopernika – „O obrotach sfer niebieskich”, zawierającego teorię heliocentryczną. Pokazano też siedemnastowieczne starodruki Galileusza, Keplera i Heweliusza. „Widać, jak w tej epoce – przed Internetem i telefonem – krążyły te nowinki naukowe i wszyscy byli bardzo zorientowani w tych okryciach naukowych” – zauważa Elżbieta Walle, pracowniczka Biblioteki Narodowej. Pokaz obejmował również kilka Poloników, między innymi „Kronikę Polską” Macieja z Miechowa – przyjaciela Kopernika, oraz Biblię Brzeską, uważaną za pierwszy polski przekład Pisma Świętego. Warte kilkaset tysięcy euro starodruki wrócą teraz do magazynów paryskiej Biblioteki, gdzie są przechowywane w bezpiecznych warunkach, pod okiem francuskich konserwatorów.
Read more
Rzym: wystawa „Kopernik i rewolucja świata”
W centrum antycznego Rzymu na Forum Romanum otwarta została wystawa “Kopernik i rewolucja świata”. To polsko-włoska inicjatywa w ramach obchodów 550. rocznicy urodzin polskiego astronoma. Ekspozycja mieści się w Parku Archeologicznym Koloseum w “Curia Iulia”, gdzie zbierał się senat starożytnego Rzymu. Znajduje się na trasie, którą przemierza dziennie kilkanaście tysięcy zwiedzających. Składa się z trzech części: “Kopernik i świat antyczny”, “Kopernik we Włoszech” i “Miłośnicy Kopernika i jego legenda”. Kurator wystawy profesor Jerzy Miziołek mówił o najcenniejszych eksponatach. “Witraż projektu Stanisława Wyspiańskiego z 1904 roku, tak pięknie wykonany przez Piotra Ostrowskiego, ale także obrazy Mussiniego czy Gramatyki, prawie nieznanego malarza” – wymienił. Na Forum Romanum obejrzeć można też kopię słynnego obrazu Matejki “Kopernik rozmawiający z Bogiem” i akwarelę Wojciecha Gersona “Kopernik tłumaczący swoje odkrycia w Rzymie”. Wystawa będzie otwarta do 29 stycznia.
Read more
Peru: w Andach żyje motyl nazwany na cześć Mikołaja Kopernika
Motyl żyjący w peruwiańskich Andach został nazwany na cześć Mikołaja Kopernika. Zespół z Uniwersytetu Jagiellońskiego (UJ) poinformował o odkryciu nowego gatunku motyla. Jego łacińska nazwa – Catasticta copernicus – to sposób na uhonorowanie Mikołaja Kopernika w 550. rocznicę urodzin. Motyla można spotkać na granicy lasu na wysokości ok. 3500 m n.p.m. w peruwiańskich Andach. W 2021 roku w ekspedycji Christera Fåhraeusa z Wydziału Biologii Uniwersytetu w Lund brał m.in. udział dr hab. Tomasz Pyrcz z Instytutu Zoologii i Badań Biomedycznych UJ. Dostanie się w niedostępne i nie eksplorowane dotąd rejony wymagało użycia helikoptera i zaangażowania armii peruwiańskiej. To wtedy pozyskano pierwsze okazy motyla nazwanego na cześć Kopernika.
Read more