bolekbLiteracki Nobel dla László Krasznohorkaiego
W tym roku literacką Nagrodę Nobla przyznano 71-letniemu pisarzowi z Węgier László Krasznohorkaiemu. Autor od kilku lat był faworytem bukmacherów do zdobycia tej nagrody. Pisarz urodził się w Gyuli na południowym- wschodzie Węgier. Pochodzący z prawniczej rodziny Krasznohorkai, również ukończył prawo. Potem jednak zajął się kulturą i pisaniem. Jego powieści są doceniane za uniwersalność wizji, a on sam nazywany „węgierskim mistrzem apokalipsy”. Poza powieściami opisywał też doświadczenia ze swoich licznych podróży. Ostatnia książka autora „Zsömle odavan” została wydana w 2024 roku. Kilka jego dzieł zostało zekranizowanych, między innymi „Szatańskie Tango” czy „Harmonie Werckmeistera”. Pisarz był także twórcą kilku scenariuszy filmowych. Jednym z nich jest film „Koń turyński” z 2011. Zrealizował go, tak jak kilka innych ze swoim przyjacielem- reżyserem Bélą Tarrem. Węgierski literat był wielokrotnie nagradzany nie tylko w swoim kraju, ale i na świecie. W 2015 roku otrzymał Nagrodę Bookera, jedną z najważniejszych w tym środowisku. Ostatnim literackim noblistą z Węgier był Imre Kertész, który tę nagrodę otrzymał w 2002 roku. (IAR)
Read more
RedakcjaJapońska organizacja NIHON HIDANKYO laureatem Pokojowej Nagrody Nobla
Japońska organizacja NIHON HIDANKYO została laureatem Pokojowej Nagrody Nobla. Ogłosił to Norweski Komitet Noblowski, który przyznaje to wyróżnienie. To oddolny ruch osób, które przeżyły wybuch bomby atomowej w Hiroszimie i Nagasaki, znany również jako Hibakusha. Jak podkreślił Komitet organizacja otrzymuje nagrodę pokojową za wysiłki na rzecz osiągnięcia świata wolnego od broni jądrowej i za pokazanie poprzez zeznania świadków, że broń jądrowa nie może być nigdy więcej używana. Pokojowa Nagroda Nobla została ustanowiona testamentem Alfreda Nobla. To jedyna z nagród, której nie przyznaje Szwedzki Komitet Noblowski. W ubiegłym roku Pokojowego Nobla otrzymała Narges Mohammadi z Iranu “za walkę z uciskiem kobiet w Iranie oraz walkę na rzecz promowania praw człowieka i wolności dla wszystkich”. Uroczystość wręczenia Pokojowej Nagrody Nobla odbywa się co roku 10 grudnia w Oslo, w obecności norweskiej rodziny królewskiej.
Read more
Literacki Nobel i popularność kultury Korei Pd.
Han Kang z Korei Południowej tegoroczną laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. 53-letnia pisarka jest zdobywczynią wielu nagród literackich, w tym prestiżowej Nagrody Bookera. Marcin Jacoby, kierownik Zakładu Studiów Azjatyckich Uniwersytetu SWPS zauważa, że Han Kang od lat uznawana jest za jedną z czołowych pisarek koreańskich. Jej książki tłumaczone są na język polski, a akcja jednej z nich – „Białej elegii” rozgrywa się w naszym kraju. „Ona ma przede wszystkim dobry kontakt z tłumaczką, która tłumaczyła wszystkie jej książki na język polski, Justyną Najbar-Miller z koreanistyki UW. Ona pomagała pisarce zorganizować rezydencję literacką w Polsce. „Biała elegia” to książka, która powstała bezpośrednio w wyniku jej pobytu w Polsce”. Marcin Jacoby dodaje, że Nobel dla Han Kang to także ukoronowanie popularności południowokoreańskiej kultury na świecie. „Koreańczycy mają już Oskary, mają największy zespół pod względem liczby odsłuchań na świecie – BTS, mają noblistkę. To jeden z wielu sukcesów, które pokazują, że koreańska fala to nie jest wycinek – K-POP, film czy serial, tylko to jest wielki potencjał twórczy Koreanek i Koreańczyków, który się przejawia w różnych aspektach” – dodaje. Han Kang rozpoczęła karierę 30 lat temu. Jej najbardziej znane dzieła to “Wegetarianka”, “Ognista salamandra”, “Czarny jeleń” i “Twa zimna dłoń”.
Read more
Nobel z chemii przyznany
David Baker, Damis Hassabis i John Jumper zostali laureatmi Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Wyróżniono ich za badania nad strukturą białek. “Chemiczny” Nobel do tej pory został wręczony 115 razy. Odebrało go 194 laureatów. Były to 192 osoby, jako że dwóch laureatów uhonorowano dwukrotnie. Z polskich uczonych Noblem z chemii uhonorowano Marię Skłodowską-Curie. W 1911 roku otrzymała nagrodę za odkrycie polonu i radu, wydzielenie czystego radu i pracę nad własnościami chemicznymi pierwiastków promieniotwórczych. Był to już drugi Nobel dla Polki. Wcześniej, w 1903 roku, uczona została wyróżniona w dziedzinie fizyki, wraz z mężem Piotrem Curie i Henrim Becquerelem, za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości odkrytym przez Becquerela.
Read more
Nobel z medycyny za mikroRNA i jego rolę w regulacji genów
Tegoroczna Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny trafiła do dwóch amerykańskich biologów. Victor Ambros i Gary Ruvkun zostali uhonorowani za odkrycie mechanizmu regulacji genów za pośrednictwem mikroRNA. Ma to ogromne znaczenie w zrozumieniu rozwoju wielu chorób, jak nowotwory, cukrzyca, czy choroby neurodegeneracyjne. Profesor Paweł Krzesiński wyjaśnił, że mikroRNA to malutkie cząsteczki, które w organizmie pełnią funkcję regulacyjną. Regulują wytwarzanie białek, które opowiadają za funkcje naszego organizmu. „Jeżeli poznaliśmy ważnego gracza w komórce, który odpowiada za to, ile i jakie białka będą powstawały, to równocześnie poznajmy mechanizm powstawania wielu chorób lub zaburzeń, bo badając poziomy tych cząsteczek u osób chorych i zdrowych możemy zidentyfikować takie, które w chorobie mają nieprawidłowy poziom” – powiedział ekspert. Profesor Krzesiński dodał, że odkrycie mikroRNA pomoże zrozumieć rozwój wielu chorób, a co za tym idzie, sposobów ich leczenia. „Są już badania dotyczące udziału tych cząsteczek w rozwoju choroby Parkinsona czy Alzheimera, ponieważ wytwarzanie odpowiednich białek jest przyczyną tych chorób. Są też doniesienie, że te cząsteczki nie działają prawidłowo w przypadku chorób kardiologicznych, na przykład przerostu mięśnia sercowego i oczywiście w chorobach nowotworowych.” Uroczystość wręczenia nagród odbędzie się 10 grudnia, w rocznicę śmierci fundatora, Alfreda Nobla.
Read more
Pokojowa Nagroda Nobla dla Iranki Narges Mohammadi
Narges Mohammadi, irańska działaczka na rzecz praw człowieka, została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla. W uzasadnieniu, ogłoszonym w Oslo czytamy, że nagroda została przyznana za “walkę przeciwko uciskowi kobiet w Iranie oraz walkę na rzecz promowania praw człowieka i wolności dla wszystkich”. “Tegoroczna Pokojowa Nagroda Nobla jest również wyrazem uznania dla setek tysięcy ludzi, którzy demonstrowali przeciwko polityce teokratycznego reżimu w zakresie dyskryminacji i ucisku wymierzonego w kobiety” – przekazano. Narges Mohammadi ma 51 lat. Była rresztowana 13 razy. Irański reżim skazał ją łącznie na 31 lat więzienia i 154 baty. Obecnie przebywa w więzieniu. W ubiegłym roku Pokojową Nagrodę Nobla otrzymał białoruski opozycjonista Aleś Bialacki oraz organizacje Memoriał i Centrum Wolności Obywatelskich. Do tej pory wśród wyróżnionych są m.in.: Światowy Program Żywnościowy, Unia Europejska, były prezydent USA Barak Obama, były sekretarz generalny ONZ Kofi Annan czy były prezydent RPA Nelson Mandela. W tym roku do noblowskiej komisji wpłynęło 305 nominacji, w tym dla 212 osób i 93 organizacji.
Read more
Literacką Nagrodę Nobla otrzymał norweski pisarz i dramaturg Jon Fosse
Literacką Nagrodę Nobla otrzymał norweski pisarz i dramaturg Jon Fosse. Szwedzka Akademia uhonorowała go „za nowatorskie sztuki i prozę, która dała wyraz temu, co niewypowiedziane”. Autor debiutował w 1983 roku książką „Czerwone, czarne”. Jego najbardziej znane dramaty to „Imię” z 1995 roku i „Dziecko” z 1997.Werdykt Akademii Noblowskiej ogłosił jej sekretarz, Mats Malm. „Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za 2023 otrzymał norweski pisarz Jon Fosse za innowacyjne sztuki i prozę, które dają wyraz temu, co niewypowiedziane” – ogłosił sekretarz Szwedzkiej Akademii. Nagroda Nobla to prestiżowe wyróżnienie, przyznawane od 1901 roku oprócz literatury także za zasługi na rzecz pokoju oraz za wybitne osiągnięcia naukowe – w dziedzinie fizjologii lub medycyny, fizyki, chemii, a także ekonomii. W ubiegłym roku literacką nagrodę otrzymała pochodząca z Francji Annie Ernaux. Pisarka została uhonorowana za “za odwagę i przenikliwość, z jaką odkrywa korzenie, wyobcowanie i zbiorowe ograniczenia osobistej pamięci”. Literacką Nagrodą Nobla zostało dotąd wyróżnionych 119 osób, w tym pięcioro Polaków – Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska i Olga Tokarczuk. Pierwszym laureatem w historii literackiego Nobla został w 1901 roku francuski poeta, Sully Prudhomme.
Read more
Nobel 2023 z chemii – laureaci
Nagrodę Nobla 2023 z chemii otrzymali Moungi Bawendi, Louis Brus i Aleksiej Ekimow. Naukowcy zostali wyróżnieni za odkrycie i syntezę tak zwanych „kropek kwantowych”, najmniejszych cząstek w nanotechnologii. Tegoroczni zwycięzcy Nagrody Nobla z chemii pracują na amerykańskich uczelniach. Laureaci otrzymają medale z wizerunkiem Alfreda Nobla, kaligrafowane dyplomy oraz 11 milionów koron, czyli prawie 4 i pół miliona złotych do podziału. Nobel w dziedzinie chemii jest przyznawany od 1901 roku. Pierwszym laureatem został Holender Jacobus Henricus van ‘t Hoff. Nagrodzono go za odkrycie praw dynamiki chemicznej i ciśnienia osmotycznego w roztworach. “Chemiczny” Nobel do tej pory został wręczony 114 razy. Odebrało go 191 laureatów. Było to 189 osób, jako że dwie osoby uhonorowano dwukrotnie Z polskich uczonych Noblem z chemii uhonorowano Marię Skłodowską-Curie. W 1911 roku otrzymała nagrodę za odkrycie polonu i radu, wydzielenie czystego radu i pracę nad własnościami chemicznymi pierwiastków promieniotwórczych.
Read more
Nobel 2023 z fizyki – laureaci
Nagrodę Nobla 2023 z fizyki otrzymali: Pierre Agostini, Ferenc Krausz i Anne L’Huillier. Szwedzka Akademia Nauk uhonorowała trójkę naukowców za wykorzystanie ultraszybkich impulsów świetlnych w badaniu zachowania elektronów. Jak podano w uzasadnieniu, naukowcy zostali nagrodzeni za odkrycie „eksperymentalnych metod z wykorzystaniem attosekundowych impulsów świetlnych, pozwalających dokładniej badać dynamikę elektronów w materii”. Attosekunda to jednostka czasu, odpowiadająca jednej trylionowej części sekundy, a wykorzystanie tak szybkich impulsów świetlnych ma umożliwić dokładne badania wnętrza atomu i molekuły. Oprócz złotych medali i kaligrafowanych dyplomów, tegoroczni laureaci otrzymają do równego podziału 11 milionów koron szwedzkich, czyli około 4,5 miliona złotych. W dotychczasowej historii to już 117 nagroda Nobla w dziedzinie fizyki. W gronie laureatów znalazła się jedna Polka – Maria Skłodowska-Curie, która została nagrodzona w 1903 roku, wraz z mężem Piotrem Curie i Henrim Becquerelem, za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości. Do dziś pozostaje jedyną kobietą, która dwukrotnie otrzymała Nagrodę Nobla – także w 1911 roku, tym razem z chemii. Jest też jedynym uczonym w historii uhonorowanym Noblem w dwóch różnych dziedzinach nauk przyrodniczych.
Read more
Nobel – medycyna: poznaliśmy laureatów
Nagrodę Nobla 2023 w dziedzinie Fizjologii lub Medycyny otrzymali Katalin Karikó i Drew Weissman. Naukowcy zostali uhonorowani za osiągnięcia, umożliwiające opracowanie skutecznych szczepionek przeciwko COVID-19. Zgromadzenie profesorów Instytutu Karolinska pod Sztokholmem podało w uzasadnieniu, że Katalin Kariko i Drew Weissman zostali wyróżnieni „za odkrycia, związane z modyfikacją zasad nukleozydowych, co pozwoliło na stworzenie skutecznych mRNA przeciwko COVID-19”. W ramach nagrody naukowcy otrzymają 11 milionów koron, czyli ponad 900 tysięcy euro. Katalin Karikó i Drew Weissman zostali laureatami nagrody, nazywanej potocznie “Noblem z medycyny” i opisanej w testamencie fundatora jako wyróżnienie z “fizjologii lub medycyny”. I tak też przyznawanej – w jednej z tych dziedzin. Laureata lub laureatów wybiera zgromadzenie profesorów Instytutu Karolinska w Solnie pod Sztokholmem, uniwersytetu medycznego, jednego z największych w Szwecji ośrodków badawczych w dziedzinie nauk biomedycznych.
Read more
