Redakcja“Wstrzymał słońce…” – 551. rocznica urodzin polskiego astronoma
551 lat temu, 19 lutego 1473 roku, urodził się Mikołaj Kopernik, wybitny astronom, matematyk i lekarz. Był twórcą heliocentrycznej teorii Układu Słonecznego, zgodnie z którą to Ziemia obraca się wokół Słońca, a nie na odwrót, jak wtedy sądzono. Napisał przełomowe dla światowej nauki dzieło “De revolutionibus orbium coelestium”, czyli “O obrotach sfer niebieskich”. Jego epokowe odkrycie zmieniło sposób widzenia świata i przyczyniło się do rozwoju nauki w Europie Zachodniej. Kopernik miał też ogromne zasługi w dziedzinie ekonomii, matematyki, prawa i medycyny, a także jako tłumacz poezji włoskiej. Wielki polski uczony zmarł 21 maja 1543 roku. Zmiana światopoglądowa i obyczajowa, niosąca za sobą również skutki polityczne i religijne, jaką spowodowało dzieło Kopernika, wydane drukiem w 1543 roku w Norymberdze, została nazwana “przewrotem kopernikańskim”. Teoria słynnego astronoma stała się podstawą rozwoju nauk ścisłych w epoce renesansu. Jej zwolennikami byli Jan Kepler i Galileusz, a główne założenia w dziedzinie kosmologii rozszerzyli Thomas Digges i Giordano Bruno. To oni pokazali, że droga, którą rozpoczął Kopernik, prowadzi do poznania prawdziwej konstrukcji Układu Słonecznego czy Kosmosu . W 1616 dzieło astronoma znalazło się jednak na kościelnym indeksie ksiąg zakazanych, skąd zostało usunięte dopiero w 1822 roku. Zgodnie z uchwałą Senatu, w związku z 480. rocznicą śmierci astronoma, a także 550. rocznicą urodzin, która przypadała w ubiegłym roku – rok 2023 był Rokiem Mikołaja Kopernika. W Toruniu odbył się 19 lutego Światowy Kongres Kopernikański. Wzięło w nim udział 700 badaczy i ekspertów, w tym pięciu laureatów Nagrody Nobla. Mikołaj Kopernik zmarł 21 maja 1543 roku we Fromborku, w którym spędził sporą część życia. Został pochowany w tamtejszej archikatedrze, jednak poszukiwania grobu astronoma trwały kilkaset lat. Dopiero w 2005 roku, podczas prowadzonych tam wykopalisk, odnaleziono jego szczątki, co potwierdziły badania genetyczne. W 2010 roku odbyła się powtórna ceremonia pogrzebowa. Szczątki astronoma ponownie pochowano w archikatedrze we Fromborku. Złożono je pod posadzką przy ołtarzu świętego Krzyża, którym za życia opiekował się Kopernik. Mikołaj Kopernik był nie tylko astronomem, ale też prawnikiem, matematykiem oraz znakomitym lekarzem. Do dziś zachowały się recepty pisane jego ręką. Jak inni lekarze w tamtych…
Read more
PKP – w tym roku pobijemy 90-letni rekord szybkości Lukstorpedy
Spółka PKP Intercity zapowiada historyczny rekord. Po wiosennej korekcie rozkładu jazdy 10 marca, pociągi przyspieszą na trasie Kraków – Zakopane. Najszybsze składy pokonają ten odcinek w niewiele ponad dwie godziny. Rzecznik spółki Cezary Nowak powiedział, że w ten sposób nareszcie zostanie pobity rekord przedwojennego pociągu Lukstorpedy – w 1936 roku Lukstorpeda pokonywała trasę Kraków-Zakopane w 2 godziny i 18 minut. Teraz PKP planuje, że przejazd najszybszego składu na tej trasie wyniesie 2 godziny i 17 minut. W drugą stronę, z Zakopanego do Krakowa podróż najszybszym pociągiem potrwa 2 godziny i 14 minut. Przewoźnik zapowiada również, że po wprowadzeniu wiosennej korekty rozkładu jazdy, skróci się też czas przejazdu na innych trasach, a na odcinkach między dużymi miastami zostanie utrzymany czas przejazdu. Trasę z Krakowa do Trójmiasta najszybszy pociąg pokona w 4 godziny i 52 minuty. Odcinek Warszawa – Gdańsk – 2 godziny i 29 minut, a trasę Warszawa – Lublin najszybszy skład przejedzie w jedną godzinę i 45 minut. Wiosenna korekta rozkładu jazdy na kolei będzie obowiązywać do czerwca. Lukstorpeda to wagon o napędzie spalinowym, który był używany w latach 30. dwudziestego wieku do obsługi szybkich połączeń międzymiastowych. Polskie koleje posiadały sześć egzemplarzy tej maszyny. Cztery zostały zniszczone podczas drugiej wojny światowej, dwa egzemplarze pocięto na złom w 1954 roku.
Read more
376 lat warszawskiej Pragi
Warszawska Praga świętuje jubileusz. W tym roku mija 376 lat od podpisania przez króla Władysława IV formalnego aktu nadania warszawskiej Pradze praw samodzielnego miasta. Nastąpiło to 10 lutego 1648 roku. Burmistrz Pragi-Północ Paweł Lisiecki przypomina, że Praga to wyjątkowa i zabytkowa część stolicy. “Przede wszystkim Praga jest w tej chwili, według mnie, najbardziej warszawską dzielnicą Warszawy: przedwojenna zabudowa, ludność, która mieszka tam z pokolenia na pokolenie, oraz wiele zabytków.” – mówi Paweł Lisiecki. Przypomina też, że lewa strona Warszawy była zniszczona podczas II wojny światowej, przede wszystkim podczas Powstania Warszawskiego, a prawa strona Wisły – Praga, takich zniszczeń nie miała. “Do dzisiaj na wielu budynkach widać ślady zniszczeń po kulach”. – podkreśla burmistrz Pragi – Północ “Urodziny Pragi, to coroczna impreza zainicjowana kilkanaście lat temu przez praskich społeczników. Inicjatywy związane z uroczystością, rozsławiają tę część Warszawy”- dodaje Paweł Lisiecki. “Obchodzimy urodziny Pragi w sposób dosyć huczny, na tej zasadzie, że odbywa się wówczas bardzo wiele imprez, które mogą być elementem przyciągającym ludzi do tej części Warszawy”. – podkreśla. Program Urodzin Pragi współtworzy grupa organizatorów i partnerów: praskie organizacje pozarządowe, instytucje, mieszkanki i mieszkańcy dzielnicy. W tym roku świętowanie potrwa do 18 lutego. Szczegóły na stronie https://urodzinypragi.pl/tegoroczny-program/, a także na FB Urodziny Pragi.
Read more
85. rocznica urodzin Czesława Niemena
85 lat temu, 16 lutego 1939 roku, urodził się Czesław Niemen, legenda polskiej piosenki, muzyk obdarzony wyjątkowym głosem, autor przeboju wszech czasów “Dziwny jest ten świat”. Charyzmatyczny wokalista, instrumentalista, kompozytor i autor tekstów. Komponował utwory rockowe i jazzowe, był prekursorem big-beatu. Do jego największych przebojów należą między innymi: “Pod papugami”, “Czy mnie jeszcze pamiętasz” i “Sen o Warszawie”. Obecny na scenie muzycznej przez ponad 30 lat, był jednym z najwybitniejszych polskich twórców i artystą bijącym wszelkie rekordy popularności. Zmarł w 2004 roku. Do 1967 roku należał do Niebiesko-Czarnych, później kierował własnymi zespołami, jak: Akwarele, Niemen-Enigmatic oraz Grupa Niemen. Występował też jako solista. Najbardziej rozpoznawalnym symbolem jego twórczości stał się utwór “Dziwny jest ten świat”, którym wzbudził sensację na festiwalu w Opolu w 1967 roku. Jednym z największych przebojów Czesława Niemena jest piosenka “Pod papugami”, skomponowana na początku lat 60-tych przez prezentera radiowego Mateusza Święcickiego, do której słowa napisali Bogusław Choiński i Jan Gałkowski. Inspiracją dla Czesława Niemena była miedzy innymi poezja Cypriana Kamila Norwida i jego filozofia życiowa, zgodnie z którą należy poszukiwać jasnych stron rzeczywistości pomimo poczucia własnej niedoskonałości. Przy komponowaniu Czesław Niemen używał najnowocześniejszych systemów komputerowych, wykorzystując instrumenty elektroniczne i syntezatory. U źródeł jego twórczości leżała wielka wrażliwość artystyczna oraz umiejętność czerpania wzorców z polskiej muzyki ludowej i romantycznej. Czesław Niemen był postacią kontrowersyjną. Jedni cenili go za oryginalność i niepowtarzalność, inni krytykowali za ekscentryczne wykonanie piosenek. Sam artysta mówił o sobie, że nie lubi podlegać schematom i stereotypom. Czesław Niemen włączał się w kolejne dominujące w światowej muzyce rockowej prądy, tworząc własne, indywidualne i charakterystyczne utwory nawiązujące do rocka psychodelicznego, symfonicznego rocka progresywnego, awangardowego jazz-rocka oraz muzyki elektronicznej. Do końca lat 80-tych brał udział w wielu imprezach muzycznych i festiwalach big-beatowych, rockowych i jazzowych w Polsce i na świecie. Koncertował między innymi we Francji, Włoszech, NRD, RFN, Indiach i Stanach Zjednoczonych. Otrzymał wiele wielu nagród i wyróżnień. W latach 60-tych i 70-tych był wielokrotnie uznawany za najpopularniejszego i najlepszego wokalistę w kraju w ankietach pism muzycznych “Jazz” i “Non Stop”. W późniejszym okresie artysta rzadko występował, sporadycznie…
Read more
“Halo? Tu Yoko” – niezwykła wystawa w Londynie
Można złapać za młotek i wbić w płótno gwóźdź. Albo znaleźć w hełmie kawałeczki błękitnego nieba. Albo rozegrać dziwaczną partię szachów. W Londynie otwarta jest od dziś wielka, interaktywna wystawa Yoko Ono, japońsko-amerykańskiej artystki i żony Johna Lennona, pod nawzą “Muzyka Myśli”. “Halo? Tu Yoko” – tak zaczyna się ta podróż. “Dzieło telefoniczne” zachęca nas do podniesienia słuchawki. Dzwoni sama artystka. Nieco dalej – rozlega się miarowy odgłos. To kolejni odwiedzający łapią za młotek i wbijają gwoździe w płótno. Ochroniarze tylko się temu przyglądają. Bo na tym polega dzieło. Yoko chce, by widzowie je współtworzyli. Na każdym kroku artystki wciąga nas w swój świat, zaprasza do wypełniania konturów. “Nie dotykać!” – taki napis, częsty podczas innych wystaw, tu jest rzadkością. “To fascynujący sposób myślenia: sztuka to coś niedokończonego, dopóki nie weźmiemy w niej udziału” – mówi jeden kuratorów, Andrew de Brun. “Włączyć możesz się wbijając w obraz gwóźdź. Pakując się do wielkiego worka.Albo grając w szachy przy pomocy jednobarwnych, białych figur” – wylicza rozmówca Polskiego Radia. I rzeczywiście: jest tu kilka stołów ze słynnymi białymi szachami. Każdy może spróbować.“Każdy może być artystą, nie wymaga to talentu. Chodzi raczej o pewien sposób myślenia, o pewną postawę, determinację” – mówiła artystka na początku lat siedemdziesiątych. Ta idea przyświeca rozwieszonym na ścianie kartkom z jej książki “Grapefruit”. A na nich – instrukcje. Niektóre są dość realistyczne (” Weź torebkę z groszkiem. Zostaw jeden groszek wszędzie tam, gdzie pójdziesz”). Inne- nieco mniej (“Ukradnij wszystkie zegary na świecie. Zniszcz je”). Pokój – to nić łącząca wiele prac. Stąd zapis wideo happeningu z Amsterdamu, gdy John Lennon i Yoko Ono apelowali z hotelowego łóżka o koniec z wojnami . Ale też poruszająca praca z 2001 roku: hełmy żołnierzy zawieszone na linkach. W każdym – błękitne elementy układanki, z których ułożyć można niebo. “To prawda: wojna roztrzaskała je na kawałki. Ale to przypomnienie, że niebo łączy nas wszystkich. Wspólne działanie może sprawić, że złożymy je na nowo” – tłumaczy kurator. Sercem wystawy w Tate Modern jest kronika pięcioletniego pobytu Yoko w Londynie, do którego przyjechała w…
Read more
Mur w Bałtyku
Jedenaście tysięcy lat ma mur na dnie Bałtyku, odkryty u wybrzeża Niemiec. Przypadkowe odkrycie naukowców jest najstarszą budowlą znalezioną w Morzu Bałtyckim. Prawdopodobnie jest to też najstarsza w Europie budowla megalityczna. Geolodzy z Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii szukali na dnie Bałtyku manganu na marglu. Mangan to pierwiastek, margiel to skała. Znaleźli około 1 500 kamieni ułożonych w mur o wysokości jednego metra. Naukowcy podzielili się wiedzą z kolegami z innych branż, korzystali też z pomocy nurków i po blisko trzech latach badań ustalili, że to budowla, która teraz jest 21 metrów pod powierzchnią, bo została wzniesiona przed polodowcowym zalaniem tego terenu. Dlatego wiadomo, że mur ma około 11 tysięcy lat. Zbudowali go w epoce kamienia myśliwi, którzy zapędzali dzięki temu renifery w obszar na skraju lokalnego jeziora bądź wrzosowiska, jak wynika z ustaleń archeologów. W tej części Bałtyku nie brakuje namierzonych podwodnych obiektów, ale najstarszy z dotąd ujawnionych ma najwyżej dziewięć tysięcy lat. Dlatego naukowcy mogą chwalić się rekordem, ale prac nie przerywają – podwodny mur zostanie zbadany jeszcze echosondami.
Read more
Ostatki, czyli ostatni dzień karnawału
Dziś ostatki, czyli ostatni dzień karnawału – okresu hucznych zabaw, ucztowania i pochodów. Najhuczniej bawi sie Brazylia, Nowy Orlean czy Wenecja – te miejsca na ziemi sztukę ostatków opanowały do perfekcji. Kustoszka w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie Małgorzata Kunecka powiedziała, że Polacy już mniej widowiskowo obchodzą ostatki, niż kilka dekad temu, ale w niektórych regionach do dziś zachowały się tradycje zapustne. Na przykład na Kujawach wciąż można spotkać przebierańców w maskach zwierząt, z których najważniejsza jest koza, i nazywa się to “chodzeniem z kozą”. “Co ciekawe, robią to modzi ludzie i nie jest to odgórnie zaaranżowane. Oczywiście jest to okazja do zbierania drobnych datków, ale przede wszystkim jest to zabawa – powiedziała Małgorzata Kunecka. “Myślę, że dzisiaj nie podchodzimy do tego obrzędu w sposób magiczny jak nasi przodkowie, bo kiedyś rzeczywiście wierzono, że jest to na przykład jakieś zaklinanie urodzaju” – mówiła Małgorzata Kunecka. Dodała, że dawniej w ostatki wypadające w środku tygodnia starano się bawić i jeść na zapas. Natomiast o północy odbywało się symboliczne przejście w inny czas. “Na czas Wielkiego Postu chowano instrumenty muzyczne, często symbolicznie zamykano je w skrzyni, albo odbywał się obrzęd wywożenia grajka, który jeszcze do ostatnich minut tego karnawału przygrywał gdzieś w karczmie”, mówiła Małgorzata Kunecka. Okres Wielkiego Postu trwa 40 dni. Rozpoczyna go Środa Popielcowa, a kończy Wielka Sobota. W tym roku Wielkanoc przypada 31 marca.
Read more
Światowy Dzień Radia
Dociera wszędzie. Może być słuchane w domu, pracy, na spacerze, w samochodzie, na działce, plaży, przez 24 godziny na dobę. Dziś obchodzimy Światowy Dzień Radia. Został ustanowiony z inicjatywy Hiszpanii i proklamowany przez UNESCO w 2011 roku. Dzień ten upamiętnia inaugurację rozgłośni Narodów Zjednoczonych w 1946 roku. Choć radio ma wielu konkurentów, wciąż pozostaje najbardziej powszechnie odbieranym medium. “Siłą radia jest to, że ono nauczyło się być takim towarzyszem życia. Telewizję trzeba jednak oglądać, gazety – czytać, natomiast radia można słuchać jako medium towarzyszącego różnym aktywnościom” – powiedział medioznawca prof. Maciej Mrozowski. Radio to wynalazek, który zrewolucjonizował świat, w dużo większym stopniu niż telewizja – powiedział specjalista ds. merytorycznych Narodowego Muzeum Techniki Jerzy Lemański. Radiofonia ma już ponad 125 lat, przynajmniej licząc od jej oficjalnego powstania, a więc uzyskania patentu przez Guglielmo Marconiego. Z Marconim o patent na radio walczył Nikola Tesla, dowodząc, że pomysł Marconiego był plagiatem jego własnego wynalazku. Jerzy Lemański z Narodowego Muzeum Techniki podkreślił, że to on był prawdziwym ojcem radiofonii. “Wiele lat rzeczywiście funkcjonowało nazwisko Marconiego, ale radio to Tesla” – zaznaczył. Wieloletni proces doprowadził Teslę do bankructwa i śmierci. Jednak Sąd Najwyższy w USA w 1945 roku przyznał, że patent Marconiego na radio był plagiatem pomysłu Tesli. Było to dwa lata po śmierci wynalazcy. Jerzy Lemański powiedział, że radio jest jednym z “wynalazków błyskawicznych”. Wyjaśniał, że tak jak telefon komórkowy, lampa Łukasiewicza, ale także i radio to wynalazki, które bardzo szybko się rozpowszechniły. “Odbieramy radio mimochodem, z telewizją, z kinem jest inaczej, musimy się skupić na obrazie” – podkreślił. Jego zdaniem, z tego powodu radio przetrwa, choć już w latach 50. i 60. zapowiadano jego koniec. Pierwsze radioodbiorniki pojawiły się wraz z uruchomieniem pierwszych stacji radiowych. Pierwsza stała stacja radiowa na świecie zaczęła nadawać w Pittsburgu w Stanach Zjednoczonych w 1920 roku. Z kolei pierwsza w Europie odezwała się Moskwa, później zaczęło nadawać brytyjskie BBC i do grona nadawców dołączyła także Polska. Odbiorniki radiowe w Polsce rozpoczęto produkować w latach 20. XX wieku, wraz z powstaniem radiofonii w Europie. Specjalista ds. merytorycznych Narodowego…
Read more
Angelina Mango wygrała San Remo
22-letnia Angelina Mango wygrała Festiwal Piosenki Włoskiej w San Remo. Zwycięska piosenka nosi tytuł „Noia” – Nuda. Prezenterzy Amadeus i Fiorello ogłosili werdykt po blisko 6-godzinnym koncercie finałowym o 2.30 w nocy. Melodią i rytmem piosenka nawiązuje do kolumbijskiego tańca „cumbia”. Mówi o tym, że śmierć czyni życie bardziej ludzkim, a cierpienie pozwala w pełni odczuć radość. Angelina Mango jest córką dwojga znanych włoskich piosenkarzy Giuseppe Mango i Laury Valente. W piątek, gdy uczestnicy konkursu wykonywali utwory innych artystów, zaśpiewała najbardziej znaną piosenkę ojca – “Jaskółki”. Sukces Mango był ogromną niespodzianką. Pół roku temu nie zdołała się zakwalifikować do finału konkursu „San Remo dla młodych”. Festival di Sanremo 2024 – Angelina Mango canta “La noia” – Video – RaiPlay
Read more
Cezanne i Renoir w Mediolanie
W tym roku mija 150 lat od narodzin impresjonizmu. 15 kwietnia 150 lat temu na wystawie w Paryżu swoje obrazy pokazało 31 malarzy-kontestatorów. Claude Monet wystawił obraz „Impresja, wschód słońca”. Stąd impresjonizm. W ekspozycji udział wzięli Cezanne i Renoir.Mediolan uczci rocznicę wielką wystawą Cezanne’a i Renoira. W związku z tym w mediolańskim Pałacu Królewskim, który dziś jest muzeum i centrum sztuki, 19 marca otwarta zostanie wielka ekspozycja pod tytułem „Cezanne i Renoir. Ze zbiorów Muzeów d’Orsey i Oranżerii”. Będzie można podziwiać 52 arcydzieła obu malarzy, w tym „Błękitny wazon” Cezanne’a, a także „Bal w Moulin de la Galette” Renoira. Spodziewane są tłumy. Bilety można już rezerwować na stronie internetowej „Palazzo Reale”. Wystawa będzie czynna do 30 czerwca.
Read more